Trang chủHướng dẫn lái xe nâng là nội dung mà nhiều người mới vào kho, nhà máy cần nắm trước khi được giao một chiếc xe nâng hàng để bốc xếp hay rút container. Một ca lái an toàn gồm kiểm tra xe đầu ca, làm quen bảng điều khiển, các bước khởi hành và nâng hạ hàng, cách lên xuống dốc và lái vào lòng container.
Ai được lái xe nâng?
Người được lái xe nâng là người đã qua huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động nhóm 3 và có thẻ an toàn theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, vì vận hành xe nâng hàng từ 1.000 kg thuộc nhóm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Chiếc xe cũng phải còn hạn kiểm định.
Huấn luyện nhóm 3 lần đầu khoảng 24 giờ, sau đó huấn luyện lại định kỳ 12 giờ mỗi 2 năm, đúng bằng thời hạn của thẻ an toàn. Đọc hướng dẫn lái xe nâng, xem video hay được người khác chỉ vài buổi không thay được khóa huấn luyện này.
Thủ tục học và cấp thẻ có trong bài bằng lái xe nâng; chu kỳ kiểm định xe có trong bài kiểm định xe nâng.
Bảng điều khiển xe nâng gồm những bộ phận nào?
Bảng điều khiển xe nâng gồm ba nhóm: nhóm di chuyển (vô lăng, bàn đạp, cần số, phanh tay), nhóm nâng hạ (cần nâng hạ, cần nghiêng khung, có xe thêm cần dịch giá) và nhóm cảnh báo (còi, đèn, đồng hồ). Vị trí từng bộ phận khác nhau theo hãng, nên phải xem tem chỉ dẫn trên xe trước khi lái.
| Bộ phận | Cách dùng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Vô lăng | Đánh lái bánh sau | Đuôi xe văng ra ngoài khi quay |
| Bàn đạp ga | Đạp sâu thì xe chạy nhanh, xe dầu bơm thủy lực cũng quay nhanh | Nâng hàng nặng cần thêm ga |
| Bàn đạp phanh | Phanh chân | Đạp phanh trước khi gạt số |
| Bàn đạp nhích (inching) | Cắt bớt truyền động để xe nhích chậm hoặc đứng yên trong lúc tăng ga nâng hàng | Chỉ có trên xe dầu, gas số tự động |
| Bàn đạp côn | Cắt truyền động để sang số | Chỉ có trên xe số sàn |
| Cần số tiến, lùi | Chọn chiều chạy | Chỉ gạt khi xe đã dừng |
| Phanh tay | Giữ xe khi dừng, đỗ | Kéo hết mỗi lần rời ghế |
| Cần nâng hạ | Kéo về: càng lên; đẩy ra: càng xuống | Phần lớn xe là cần thứ nhất bên phải vô lăng |
| Cần nghiêng khung | Kéo về: khung ngả sau; đẩy ra: khung ngả trước | Thường là cần thứ hai |
| Cần dịch giá | Dịch càng sang trái, phải | Chỉ có trên xe lắp bộ dịch giá |
Xe nâng dầu số tự động phổ biến có ba bàn đạp xếp từ trái sang phải là nhích, phanh, ga. Ở nhiều đời xe, đạp nhích sâu hết hành trình cũng có tác dụng phanh, nên người mới hay nhầm hai bàn đạp này. Cấu tạo các bộ phận phía sau những cần và bàn đạp này có trong bài xe nâng là gì.
Kiểm tra gì trước khi lái xe nâng?
Trước khi lái xe nâng, người lái phải kiểm tra xe ít nhất mỗi ngày một lần, xe chạy liên tục nhiều ca thì kiểm tra mỗi ca, và không chạy xe đang có lỗi. Kiểm tra theo hai vòng: vòng quanh xe khi máy tắt, rồi thử các chức năng khi máy chạy.
Vòng quanh xe, máy tắt:
- Càng và khung nâng: càng không nứt, không cong, chốt khóa càng còn; xích nâng hai bên căng đều.
- Thủy lực: không có vết dầu dưới gầm, ở xi lanh nâng và xi lanh nghiêng.
- Lốp: không rách, lốp đặc không mòn tới vạch, lốp hơi đủ áp suất.
- Nhiên liệu, ắc quy: đủ dầu hoặc gas cho cả ca; xe điện đủ điện, đầu cọc ắc quy không lỏng.
- Bảng tải và tem kiểm định: còn đọc được, còn hạn.
Thử chức năng, máy chạy:
- Phanh chân, phanh tay giữ được xe.
- Còi, đèn, đèn xoay, chuông lùi hoạt động.
- Nâng hết khung, ngả khung trước sau một lượt: không giật, không kêu lạ, càng không tự tụt.
- Dây an toàn cài được.
Cách ghi sổ và các mốc bảo dưỡng theo giờ máy có trong bài bảo dưỡng xe nâng.
Các bước lái xe nâng cơ bản là gì?
Các bước lái xe nâng cơ bản gồm bảy thao tác theo thứ tự: lên xe và thắt dây an toàn, khởi động máy, nâng càng khỏi sàn, chọn số, khởi hành, đánh lái và dừng xe. Làm đúng thứ tự giúp xe không giật, không chạy khi càng còn quệt sàn.
- Lên xe, thắt dây an toàn: bám tay vịn, giữ 3 điểm tựa (hai tay một chân hoặc hai chân một tay), không kéo vô lăng để leo lên. Chỉnh ghế sao cho đạp hết bàn đạp mà gối vẫn hơi chùng.
- Khởi động máy: cần số về giữa (N), phanh tay kéo hết, cần nâng hạ để yên rồi mới vặn khóa. Xe dầu chờ đèn sấy tắt rồi mới đề máy.
- Nâng càng khỏi sàn 10–15 cm, ngả khung về sau: càng không quệt sàn, gờ cửa, và hàng tựa vào giá chắn.
- Đạp phanh, nhả phanh tay, gạt cần số: chọn tiến hoặc lùi khi chân vẫn giữ phanh.
- Nhả phanh, đạp ga từ từ: giữ tốc độ đủ để dừng hẳn bất cứ lúc nào, bấm còi ở ngã ba lối đi, chỗ khuất và cửa ra vào.
- Đánh lái: giảm tốc trước khi vào cua. Xe nâng lái bằng bánh sau nên đuôi xe quét rộng ra ngoài, phải chừa khoảng trống phía sau cho đuôi xe.
- Dừng xe: nhả ga, phanh đều chân, chờ xe dừng hẳn rồi mới gạt cần số về N hoặc đổi chiều.
Khi đỗ hoặc rời xe, hạ càng chạm sàn, cần số về N, kéo phanh tay, tắt máy và rút chìa. Đỗ trên dốc thì chèn bánh. Tiêu chuẩn của OSHA (Mỹ) coi xe là “không có người trông” khi người lái đi xa từ khoảng 7,6 m trở lên hoặc khuất tầm nhìn.
Đi theo xe khác, giữ khoảng cách khoảng ba thân xe và không vượt xe đi cùng chiều ở ngã ba, chỗ khuất. Xe nâng có hàng phanh dài hơn người mới hình dung, nhất là trên nền ướt.
Cách nâng và hạ hàng bằng xe nâng thế nào?
Nâng hàng bằng xe nâng theo thứ tự: tiếp cận vuông góc, chỉnh càng cách đều tâm hàng, cắm càng sâu hết cỡ, nâng vừa khỏi mặt rồi ngả khung về sau. Hạ hàng lên kệ thì ngược lại: dừng hẳn trước kệ, dựng khung thẳng, nâng cao hơn mặt kệ một chút rồi mới tiến vào.
Nâng hàng từ sàn hoặc kệ:
- Dừng xe trước pallet, càng ngang, khung thẳng đứng.
- Chỉnh hai càng cách đều tâm pallet; hàng lệch tâm thì xe dễ lật ngang khi quay.
- Tiến chậm, cắm càng sâu hết chiều dài pallet. Càng chỉ cắm nửa chừng thì tâm tải xa hơn 500 mm và sức nâng giảm.
- Nâng vừa khỏi mặt sàn hoặc mặt kệ, ngả khung về sau, lùi thẳng ra.
- Hạ càng còn cách sàn 10–15 cm rồi mới quay xe.
Hạ hàng lên kệ:
- Dừng hẳn trước kệ, khung thẳng đứng. Không nâng hàng trong lúc xe đang chạy.
- Nâng hàng cao hơn mặt kệ khoảng 10–15 cm, tiến chậm tới khi hàng nằm trên kệ.
- Hạ hàng xuống kệ, chỉ ngả khung về trước khi hàng đã ở ngay trên chỗ đặt.
- Lùi thẳng ra, hạ càng về thấp rồi mới quay xe.
Mỗi bước gắn với một nguyên lý cân bằng quanh trục bánh trước, giải thích trong bài nguyên lý hoạt động xe nâng. Hàng nặng gần mức tải của xe thì xem thêm bảng sức nâng theo chiều cao trong bài xe nâng 2 tấn.
Lái xe nâng lên xuống dốc thế nào?
Lái xe nâng lên xuống dốc theo nguyên tắc: xe có hàng thì luôn để hàng ở phía trên dốc, xe không hàng thì để càng hướng xuống dốc. Nghĩa là có hàng thì tiến khi lên dốc, lùi khi xuống dốc; không có hàng thì lùi khi lên dốc, tiến khi xuống dốc.
Quy tắc cho xe có hàng lấy từ tiêu chuẩn OSHA 1910.178 của Mỹ, áp dụng cho dốc trên 10%: hàng để phía dưới dốc thì trọng tâm bị kéo ra trước trục bánh trước, xe dễ chúi đầu và hàng trượt khỏi càng. Khi không có hàng, phần nặng nhất là đối trọng phía sau, nên các chương trình huấn luyện dạy để càng hướng xuống dốc, đối trọng ở phía trên.
- Ngả khung về sau suốt lúc trên dốc, càng chỉ cách mặt dốc vừa đủ để không quệt.
- Không quay xe, không đánh lái chéo trên dốc; xe nâng rất dễ lật ngang khi đứng xiên dốc.
- Không nâng hạ hàng khi xe đang trên dốc.
- Đi chậm, giữ chân phanh khi xuống dốc, nhất là trên cầu dẫn container hay dốc dock ướt.
Lái xe nâng vào container cần lưu ý gì?
Lái xe nâng vào container cần bốn điều kiện: rơ moóc đã phanh và chèn bánh, cầu dẫn được cố định, sàn container còn chắc và xe có mui che thấp hơn cửa container. Thiếu một trong bốn, xe có thể kéo rơ moóc trôi, sụp sàn hoặc kẹt nóc ngay ở cửa.
- Rơ moóc đứng yên: đầu kéo kéo phanh và chèn bánh sau; rơ moóc đã tách đầu kéo thì kê chân chống chắc, tránh lật ngửa khi xe nâng chạy vào sâu.
- Cầu dẫn cố định: cầu dẫn giữa sàn kho hoặc mặt đất với sàn container phải được móc, chốt chắc trước khi xe chạy qua.
- Kiểm tra sàn container: ván sàn mục, lủng, cong vênh thì không cho xe vào. Tải trục trước của xe 2,5 tấn đầy tải khoảng 5,3 tấn, dồn lên hai vệt bánh hẹp.
- Mui che và khung nâng: mui che xe 2–2,5 tấn cao khoảng 2,11–2,15 m, cửa container thường cao khoảng 2,28 m; xe phải có khung 3 tầng nâng tự do mới nhấc được hàng trong lòng container.
Trong lòng container, đi chậm hơn bình thường, bật đèn nếu có, và đừng ngả khung về trước khi hàng còn trên cao vì không còn chỗ để lùi. Xe dầu chạy lâu trong container kín thì khí thải dồn lại nhanh; nên mở cửa hết cỡ và nghỉ giữa các lượt.
Quy trình rút hàng, cách kéo kiện nặng nằm sâu ra cửa có trong bài đóng rút container.
Lái xe nâng số sàn, số tự động và xe điện khác nhau thế nào?
Lái xe nâng số sàn phải phối hợp côn và ga như ô tô số sàn, xe số tự động chỉ cần gạt cần tiến lùi và dùng bàn đạp nhích khi nâng hàng, còn xe điện có hai bàn đạp ga, phanh và nâng hàng không cần tăng ga.
| Tiêu chí | Xe dầu số sàn | Xe dầu, gas số tự động | Xe điện |
|---|---|---|---|
| Bàn đạp | Côn, phanh, ga | Nhích, phanh, ga | Phanh, ga |
| Khởi hành | Đạp côn, vào số 1, nhả côn từ từ, thêm ga | Đạp phanh, gạt cần tiến lùi, nhả phanh, thêm ga | Gạt cần chiều, đạp ga |
| Nâng hàng nặng tại chỗ | Đạp côn, tăng ga để bơm quay nhanh | Đạp nhích, tăng ga | Chỉ kéo cần nâng, mô-tơ bơm tự chạy |
| Lỗi hay gặp | Nhả côn nhanh, xe giật, hàng xô | Nhả nhích khi đang tua cao, xe lao tới | Nhiều xe tự giảm tốc khá mạnh khi nhả ga |
| Hợp với người mới | Khó nhất | Dễ hơn | Dễ nhất |
Với xe số tự động, đạp nhích rồi mới tăng ga khi cần nâng nhanh: bơm thủy lực quay theo động cơ nên ga cao thì nâng nhanh, còn nhích giữ cho xe không lao vào kệ. Khác biệt về động cơ và mức tiêu hao có trong bài xe nâng dầu và bài xe nâng điện.
Những lỗi thường gặp khi mới lái xe nâng
Những lỗi thường gặp nhất khi mới lái xe nâng là quay xe khi càng còn nâng cao, chạy tới khi hàng che tầm nhìn và rời ghế khi càng chưa hạ. Ba lỗi này dẫn thẳng tới lật xe, rơi hàng và xe tự trôi.
- Quay xe khi càng nâng cao: trọng tâm chung lên cao, chỉ cần đánh lái nhanh là xe lật ngang.
- Chạy tới khi hàng che tầm nhìn: phải lùi xe để nhìn được đường đi, hoặc có người dẫn đường đứng ngoài vùng quay của xe.
- Rời xe khi càng còn nâng, xe chưa kéo phanh tay: càng rơi hoặc xe tự trôi khi không có người.
- Chở người trên càng, trên pallet hoặc bậc lên xuống: xe nâng hàng không có chỗ cho người thứ hai.
- Chạy thẳng vào người đang đứng trước kệ, tường: chỉ cần trượt chân phanh là người kẹt giữa càng và vật cố định.
- Ngả khung về trước khi hàng đang trên cao: tâm tải bị đẩy ra xa trục trước, đúng lúc xe kém ổn định nhất.
- Chạy qua vật rơi trên lối đi: bu lông, mảnh gỗ dưới bánh đặc làm xe nảy và hàng xô.
- Không thắt dây an toàn: khi xe lật, người văng ra và bị chính xe đè.
Nếu xe bắt đầu lật, đừng nhảy ra khỏi xe. Giữ chặt vô lăng, tì chân vào sàn xe, ngả người về phía ngược hướng xe đổ. Dây an toàn và khung mui che chỉ bảo vệ được người còn ngồi trong ghế.
Toàn bộ cách phân loại xe để chọn đúng xe cho từng việc có trong bài các loại xe nâng.
Câu hỏi thường gặp về lái xe nâng
Học lái xe nâng mất bao lâu?
Học lái xe nâng theo chương trình huấn luyện an toàn nhóm 3 mất khoảng 24 giờ cho lần đầu, gồm lý thuyết, thực hành và kiểm tra. Sau khóa học, người học cần thêm thời gian lái kèm người có kinh nghiệm trước khi tự làm việc ở kho đông người hay rút container. Huấn luyện lại định kỳ 12 giờ mỗi 2 năm.
Lái xe nâng có cần bằng lái không?
Lái xe nâng trong nhà máy, kho bãi cần thẻ an toàn sau khóa huấn luyện nhóm 3 theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, không phải giấy phép lái xe ô tô. Nếu xe nâng chạy ra đường công cộng thì phải theo thêm quy định về xe máy chuyên dùng của luật giao thông đường bộ, có trong bài bằng lái xe nâng đã nhắc ở trên.
Xe nâng số tự động có dễ lái hơn số sàn không?
Xe nâng số tự động dễ lái hơn số sàn vì không phải phối hợp côn và ga, chỉ cần gạt cần tiến lùi và dùng bàn đạp nhích khi nâng hàng. Người mới học trên xe số tự động hoặc xe điện thường quen tay nhanh hơn, ít làm xe giật và xô hàng.
Lái xe nâng chạy tốc độ bao nhiêu?
Lái xe nâng chạy ở tốc độ đủ để dừng hẳn an toàn trong mọi tình huống và theo giới hạn tốc độ nội bộ của nhà máy, kho. Xe nâng dầu 2,5 tấn có thể chạy khoảng 19 km/h, nhưng trong kho, lối đi hẹp, khi có hàng hay khi vào cua, người lái phải chạy chậm hơn nhiều.
Kết luận
Hướng dẫn lái xe nâng gói gọn trong ba việc: kiểm tra xe đầu ca, lái với càng thấp và khung ngả sau, nâng hạ hàng chỉ khi xe đã dừng hẳn. Lên xuống dốc thì giữ hàng phía trên dốc, vào container thì chèn bánh rơ moóc, chốt cầu dẫn và kiểm tra sàn. Những thao tác này chỉ an toàn khi người lái đã qua huấn luyện nhóm 3 và xe còn hạn kiểm định.
